Związek Powiatów Polskich wystąpił z wnioskiem o uwzględnienie w porządku obrad posiedzenia Zespołu ds. Infrastruktury, Urbanistyki i Transportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, wyznaczonego na 19 lutego 2026 r., tematu niezbędnych zmian prawnych będących konsekwencją zniesienia odpłatności za dostęp do danych z Rejestru Cen Nieruchomości. 

Oczekiwany model udostępniania danych

Zdaniem Związku Powiatów Polskich w sytuacji, w której dane z Rejestru Cen Nieruchomości są jawne, a stały się dodatkowo darmowe, jedynym racjonalnym organizacyjnie sposobem ich udostępnienia powinien być dostęp do cyklicznie aktualizowanej bazy połączony z jednoczesnym zniesieniem trybu dostępu na wniosek. Skoro bowiem wszystkie dane są dostępne, to zmartwieniem zainteresowanego powinno być odpowiednie przefiltrowanie bazy pod kątem potrzebnych informacji.

Stan faktyczny po zmianach

Organizacja wskazuje, że tak się jednak nie stało. Nie zmodyfikowano regulacji określających specyfikację usług sieciowych (WFS/WMS), a te w obecnym kształcie nie obejmują pełnych danych transakcyjnych gromadzonych w RCN, lecz jedynie podstawowe informacje o transakcjach. W efekcie według stanu na dzień dzisiejszy w Geoportalu dostępne są jedynie szczątkowe dane. W zasobach Otwartych Danych nie jest możliwe łatwe wyszukanie danych z Rejestru Cen Nieruchomości.

Jednocześnie utrzymano tryb udostępniania danych na wniosek – w oparciu o skądinąd zdezaktualizowane w wyniku zniesienia odpłatności formularze P i P5.

Konsekwencje dla administracji

Związek Powiatów Polskich stwierdza, że w konsekwencji powstała sytuacja, w której najefektywniejszym trybem uzyskania danych z Rejestru Cen Nieruchomości pozostaje procedura wnioskowa wraz ze wszystkimi obciążeniami administracyjnymi, jakie się z tym wiążą.

Organ nadal jest zobowiązany każdorazowo rozpatrzyć wniosek, przygotować żądany zbiór danych, wystawić licencję określającą warunki wykorzystania udostępnionych materiałów, a następnie przekazać dane wnioskodawcy – niezależnie od tego, czy wniosek dotyczy pojedynczej transakcji, czy pełnego zbioru danych z całego powiatu za cały okres prowadzenia rejestru. Jednocześnie zniesienie opłat usunęło barierę, która do tej pory w naturalny sposób ograniczała liczbę i zakres składanych wniosków.

Wzrost liczby wniosków

Organizacja wskazuje, że istotnie – odnotowana została większa liczba składanych wniosków, w tym wniosków o udostępnienie całej bazy Rejestru Cen Nieruchomości w formacie GML w cyklu codziennym, ewentualnie po inicjalnym udostępnieniu całej bazy codziennego udostępniania baz różnicowych.

Zdaniem wnioskodawcy uzasadnieniem do takiego żądania jest fakt, że „nie przygotowano uregulowań szczegółowych w tym zakresie". Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością wnioski takie zostały złożone do wszystkich jednostek poziomu powiatowego w Polsce (miast na prawach powiatu i powiatów).

Bilans zmian

Związek Powiatów Polskich wskazuje, że efektem zniesienia odpłatności za dane z Rejestru Cen Nieruchomości jest w chwili obecnej zwiększenie obciążenia pracowników starostw powiatowych i urzędów miast na prawach powiatu przy jednoczesnym pozbawieniu jednostek samorządu terytorialnego jakichkolwiek dochodów, z których ową pracę mogłyby sfinansować.

Wcześniejsze ostrzeżenia

Organizacja podkreśla, że już na etapie prac legislacyjnych nad przedmiotową nowelizacją wielokrotnie i jednoznacznie sygnalizowała ryzyko wystąpienia problemów, które obecnie się zmaterializowały. Zajmowane wówczas przez ZPP stanowisko zawierało szczegółową analizę zagrożeń, w tym w szczególności wskazywało na nieuchronny wzrost liczby wniosków o udostępnienie danych z RCN, brak jednoczesnych zmian w przepisach wykonawczych oraz brak zabezpieczenia rekompensat finansowych dla powiatów.

Ostrzeżenia te nie zostały wówczas uwzględnione, czego skutki obserwujemy obecnie – od pierwszego dnia wejścia w życie nowych przepisów.

Żądanie informacji

W tej sytuacji Związek Powiatów Polskich wskazuje na konieczność pilnego przedstawienia informacji, jakie zostały podjęte lub jakie zostaną podjęte przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii oraz Głównego Geodetę Kraju celem rozwiązania zaistniałego problemu.