Związek Powiatów Polskich przedstawił opinię z uwagami do senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (druk nr 1650), którego pierwsze czytanie zaplanowano na 12 marca 2026 r. Pismo skierowane zostało do  Komisji Edukacji i Nauki.

Stanowisko ogólne

Związek Powiatów Polskich podkreśla, że konsekwentnie popiera pomysł uregulowania zasad funkcjonowania spółdzielni uczniowskich i pozytywnie odnosi się do prowadzonej przez nie działalności. Przedłożony projekt zakłada wprowadzenie przepisów regulujących funkcjonowanie spółdzielni uczniowskich w szkołach poprzez dodanie w ustawie – Prawo oświatowe – art. 85a–85g.

Pomimo zmian widocznych w zestawieniu z poprzednią wersją projektu, aktualnie proponowane regulacje organizacja uznaje w dalszym ciągu za niewystarczające.

Główne problemy projektu

Niepewność podatkowa

Pomimo przedstawienia szeregu informacji dotyczących charakteru spółdzielni, m.in. poprzez wskazanie, że mają one funkcjonować w ramach struktury danej jednostki oświatowej, projekt pozostawia liczne wątpliwości, zwłaszcza dotyczące podatkowych konsekwencji działalności spółdzielni. Niepewność dotycząca podatkowych aspektów przedstawionego projektu dotyczy także relacji szkół z funkcjonującymi spółdzielniami oraz prowadzących je jednostek samorządu terytorialnego.

Organizacja wskazuje, że kwestie te wymagają wyjaśnienia także z punktu widzenia samych spółdzielni, które będą zobowiązane do sporządzenia swoich statutów. Konieczność ich opracowania w pełnej zgodności z przepisami prawa powszechnie obowiązującego wymaga, aby poszczególne regulacje były jednoznaczne.

Status na gruncie podatku VAT

W dalszym ciągu zachodzą wątpliwości co do statusu spółdzielni uczniowskiej na gruncie prawa podatkowego. Bez względu na to, że spółdzielnie będą funkcjonować w obrębie szkół, płatnikami podatku VAT (w przypadku szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego) pozostaną samorządy. Uzasadnione pozostają pytania o to, czy spółdzielnie korzystałyby ze zwolnienia z VAT, czy podlegałyby pełnemu opodatkowaniu.

Związek powołuje się na interpretację ogólną Ministra Finansów z 10 czerwca 2020 r. (PT1.8101.3.2019), zgodnie z którą jednostki samorządu terytorialnego finansujące na swoim terenie publiczną oświatę nie występują w roli podatników VAT, zaś ich działalność nie podlega z tego tytułu opodatkowaniu o ile wykonywanie czynności podlega ścisłemu reżimowi publiczno-prawnemu. Jeżeli warunek ten nie jest spełniony w grę wchodzi zastosowanie zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 26 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym zwolnieniu podlegają usługi świadczone przez jednostki objęte systemem oświaty w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, w zakresie kształcenia i wychowania oraz dostawa towarów i świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane.

Z uwagi na niejednoznaczne brzmienie przepisów i nierozstrzygnięcie tej kwestii w uzasadnieniu, nie wiadomo, czy działalność spółdzielni uczniowskich będzie mieściła się w działalności szkoły w zakresie kształcenia i wychowania. Gdyby tak nie było, czynności podejmowane przez spółdzielnie będą podlegały opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

Uwagi szczegółowe

Ewidencja księgowa

Przepisy informują o dużych uproszczeniach, co wyraża się w braku obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych i sprawozdań na gruncie ustawy o rachunkowości. Zgodnie z zamiarem projektodawcy przedstawionym w uzasadnieniu, spółdzielnie mają jednak funkcjonować w obrębie struktury szkoły. Oznacza to konieczność ewidencjonowania ich środków przez samą szkołę jako jednostkę budżetową, w prowadzonych przez nią księgach rachunkowych.

Związek wskazuje, że zasadnym byłoby doprecyzowanie tej kwestii w przepisach. W przeciwnym razie będą tworzyć mylne wrażenie wyjęcia spółdzielni uczniowskich spod przepisów i braku konieczności prowadzenia ewidencji jej środków.

Wiek członków spółdzielni

Związek wskazuje, że ograniczenie możliwości uczestniczenia w pracach spółdzielni do uczniów powyżej 13 roku życia jest posunięciem słusznym. Osoby poniżej tego wieku nie posiadają bowiem żadnej zdolności do czynności prawnych.

Z oceny skutków regulacji (tabela w pkt 4) wynika jednak, że młodsi uczniowie również będą mogli działać w spółdzielniach pod warunkiem uzyskania pisemnej zgody rodziców. Konieczne jest usunięcie tej sprzeczności.

Odpowiedzialność nauczyciela-opiekuna

Organizacja wskazuje na konieczność wyjaśnienia odpowiedzialności nauczyciela-opiekuna za działalność spółdzielni, także na gruncie wewnątrzszkolnych relacji służbowych. Niewiadomą pozostaje udział dyrektora szkoły w bieżących pracach spółdzielni jako bezpośredniego przełożonego nauczyciela, który nadzoruje m.in. dokumentację i rozliczenia finansowe, wchodząc w sferę kompetencji dyrektora.

Wykorzystywanie nadwyżek finansowych

Związek Powiatów Polskich wskazuje, że treść przepisu jest niewystarczająca i może prowadzić do poważnych błędów w zarządzaniu finansami szkoły. Konieczne jest przygotowanie dodatkowych regulacji w zakresie wykorzystywania finansowych nadwyżek spółdzielni.

Organizacja przypomina, że samorządowe szkoły są zobowiązane do odprowadzania dochodów na rachunek budżetu, co wynika z art. 11 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Spółdzielnie co do zasady nie mają zatem dowolności w dysponowaniu swoimi dochodami. Ewentualna, wynikająca z art. 223 ustawy o finansach publicznych możliwość utworzenia wydzielonego rachunku dochodu w szkołach i placówkach oświatowych wymaga wydania w tym przedmiocie decyzji przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego.

Związek podkreśla, że te zagadnienia zostały w projekcie całkowicie pominięte.

Struktura organów spółdzielni

Organizacja kwestionuje, czy funkcjonowanie spółdzielni uczniowskiej, w skład której może wchodzić mała liczba uczniów (nawet tylko 5 członków), wymaga tworzenia tylu organów. Mając na względzie brak osobowości prawnej spółdzielni, brak wpisu do KRS, jak również odwołanie się w projekcie do przepisów ustawy – Prawo spółdzielcze – wyłącznie w sprawach nieuregulowanych, wymogi tego typu wydają się nieproporcjonalne.

Zamiast powoływania komisji rewizyjnej czy zarządu lepszym pomysłem wydaje się wyodrębnienie całkowicie pominiętej w projekcie funkcji skarbnika. Jego obowiązki mógłby pełnić zarówno wyznaczony uczeń, jak i nauczyciel-opiekun.

Pełna treść uwag dostępna jest TUTAJ.