Związek Powiatów Polskich skierował do Sejmu RP opinię w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody (RPW/13032/2026).

Ocena ogólna – poparcie dla projektu

ZPP, jako organizacja reprezentatywna dla samorządów szczebla powiatowego, popiera główne założenie projektu, tj. włączenie rad gmin – w tym rad miast na prawach powiatu – w tryb ustanawiania rezerwatów przyrody.

Organizacja wskazuje, że projekt słusznie identyfikuje istotny problem w obowiązującej procedurze: w obecnym brzmieniu ustawy o ochronie przyrody Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska może samodzielnie ustanowić lub zmienić obszar rezerwatu, zasięgając wyłącznie niewiążącej opinii regionalnej rady ochrony przyrody, bez formalnego udziału gminy ani jej mieszkańców. ZPP ocenia ten stan rzeczy jako budzący uzasadnione zastrzeżenia z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawa i pomocniczości, w tym partycypacji społecznej w systemie ochrony środowiska.

Organizacja podkreśla, że funkcjonowanie rezerwatu już teraz wpływa na kształt dokumentów planistycznych gminy i województw oraz niesie za sobą szereg ograniczeń korzystania z danego terenu. ZPP ocenia projekt pozytywnie również dlatego, że proponuje tryb uzgodnienia zamierzeń RDOŚ z organem stanowiącym gminy, co daje gminom realny wpływ na decyzje dotyczące ich terytorium, a jednocześnie wyznacza ramy czasowe na podjęcie uchwały przez radę gminy, co zabezpiecza sprawność procedury z perspektywy organu inicjatywnego.

ZPP odnotowuje, że równolegle toczą się prace nad rządowym projektem nowelizacji ustawy o ochronie przyrody (UD233), który w obecnym brzmieniu nie uwzględnia włączenia organów gmin w tryby ustanawiania rezerwatów przyrody. Organizacja wskazuje, że w ramach prac KWRiST postuluje o włączenie rad gmin do tej procedury w ramach uwag do projektu UD233.

Uwaga merytoryczna – klauzula interesu społecznego (art. 1 pkt 3 projektu w zakresie projektowanegoart. 13 ust. 3b ustawy o ochronie przyrody)

ZPP zgłasza zastrzeżenie wobec klauzuli „interesu społecznego", na podstawie której wojewodowie mogliby uchylać uchwały rad gmin. Organizacja ocenia tę klauzulę jako zbyt szeroką, znacząco osłabiającą instrument uzgodnieniowy, i postuluje jej usunięcie z projektu albo istotne doprecyzowanie.

ZPP wskazuje, że zgodnie z art. 171 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym organy nadzoru mogą ingerować wyłącznie w przypadku niezgodności z prawem, a ocena celowości działań samorządu pozostaje poza ich kompetencją. Organizacja ocenia pozytywnie zaproponowany w projekcie trzydziestodniowy termin na ewentualne działanie nadzorcze wojewody, zaznaczając jednak, że taki sam termin przewiduje rozstrzygnięcie nadzorcze z ustawy o samorządzie gminnym. ZPP postuluje dogłębne przemyślenie proponowanego instrumentu nadzorczego pod kątem potrzeby systemowej oraz konstytucyjności jego wprowadzenia.

Rekomendacja końcowa

ZPP rekomenduje Sejmowi kontynuację prac nad projektem, traktując go jako ważny impuls legislacyjny. Jednocześnie postuluje, by w toku dalszych prac parlamentarnych uwzględnić postęp prac nad projektem UD233 i rozważyć skoordynowanie obu inicjatyw, tak by finalne rozwiązanie było spójne systemowo i możliwie jak najpełniej uwzględniało głos samorządu lokalnego w procesie tworzenia wszystkich form ochrony przyrody.