Związek Powiatów Polskich przedstawił uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, opracowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Projekt datowany jest na 11 sierpnia 2026 roku. Uwagi zostały przekazane w ramach uzgodnień z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Skutki zmian nieuwzględnione w podziale potrzeb oświatowych na 2027 rok

ZPP nie akceptuje zawartego w uzasadnieniu i OSR projektu stwierdzenia, że skutki wynikające z projektowanej ustawy – tj. zmiany wskaźnika wynagrodzenia średniego nauczycieli początkujących – zostały już zaplanowane w kwocie potrzeb oświatowych na 2027 rok i uwzględnione przy proponowanym podziale łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego.

Organizacja wskazuje, że z analizy uzasadnienia oraz OSR projektu rozporządzenia w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych na rok 2027 – w wersji skierowanej do ogłoszenia – wynika, że taki wydatek nie został przewidziany. ZPP wskazuje, że w części 2 OSR zawarto cały katalog zmian uwzględnionych przy podziale potrzeb oświatowych na 2027 rok, a zmiana wskaźnika wynagrodzenia średniego nauczycieli początkujących nie została tam wymieniona. Analogicznie w części 6, opisującej efekt finansowy poszczególnych zmian, nie wskazano kwoty zwiększenia potrzeb oświatowych w związku z tą zmianą.

Organizacja zwraca uwagę, że w latach ubiegłych kwestię zmiany wskaźnika i środków finansowych na ten cel regulowała ustawa okołobudżetowa, natomiast ponieważ na rok 2027 przyjęto systemowe uregulowanie tej kwestii, odpowiednia informacja o zmianie i jej efekcie finansowym powinna zostać przedstawiona w projekcie rozporządzenia dotyczącego potrzeb oświatowych.

ZPP wskazuje, że w konsekwencji skutek finansowy w kwocie 314,2 mln zł obarczy organy prowadzące.

Mylący charakter odwołania do potrzeb oświatowych

ZPP ocenia stwierdzenie, że skutki projektu zostały zaplanowane w potrzebach oświatowych, jako mylące i nieprecyzyjne.

Organizacja wskazuje, że potrzeby oświatowe w nowym systemie dochodów jednostek samorządu terytorialnego stanowią jedynie element kalkulacyjny na potrzeby naliczenia subwencji ogólnej – nie są realną pulą środków przekazywanych JST ani nie są tożsame z rzeczywistymi wydatkami samorządów na zadania oświatowe. Na poparcie tej tezy ZPP przywołuje dane za 2025 rok: wysokość wydatków bieżących na oświatę w powiatach przewyższyła skalkulowane potrzeby oświatowe o blisko 3,6 mld zł, a w miastach na prawach powiatu o 20,84 mld zł.

ZPP wskazuje, że w odróżnieniu od dawnej części oświatowej subwencji ogólnej potrzeby oświatowe nie stanowią samodzielnej pozycji w budżecie państwa, lecz wchodzą w skład szerszego mechanizmu kalkulowania subwencji ogólnej. Nowe wydatki uwzględniane w ramach potrzeb oświatowych są – zdaniem organizacji – jedynie „fikcyjnym" generowaniem skali, niemającym realnego przełożenia na dodatkowe środki trafiające do budżetów organów prowadzących.

Organizacja przywołuje dalsze dane obrazujące skalę problemu: w 2025 roku wydatki bieżące powiatów wynoszące ponad 21 mld zł zostały sfinansowane z części subwencji ogólnej przypadającej proporcjonalnie na potrzeby oświatowe (7,48 mld zł) w zaledwie 35,6%, natomiast w miastach na prawach powiatu wskaźnik ten wyniósł 12,4% – przy wydatkach bieżących na poziomie 56,88 mld zł i proporcjonalnej subwencji ogólnej na potrzeby oświatowe w wysokości 7,03 mld zł.